اطلاعیه ها

صفحه اصلی مقالات  |  تعاریف و ضوابط  |   مطالب آموزشی  |   نکات خواندنی

مقاله ISI و فاکتور تاثیر (impact factor) چیست؟

مقاله  ISI و فاکتور تاثیر (impact factor) چیست؟

"مقاله ISI" و "فاکتور تاثیر (IF) ، عباراتی رایج در جوامع آکادمیک و پژوهشی هستند و گاهی این عبارات به‌صورت نادرست استفاده می‌شوند. در اینجا به بررسی مجمل و ارتباط این‌ دو می‌پردازیم.

مؤسسه اطلاعات علمی (Institute for Scientific Information) یا ISI در سال ۱۹۶۰ توسط یوجین گارفیلد تأسیس شد. این مؤسسه توسط Thomson Scientific & Healthcare در سال ۱۹۹۲ خریداری و به‌عنوان Thomson ISI شناخته شد و اکنون  بخشی از شرکت Thomson Reuters است.

بسته‌ی تحقیق این موسسه Thomson Reuters Web of Knowledge،  راهنمای محققین برای تجزیه و تحلیل و به اشتراک گذاری اطلاعات در علوم، علوم اجتماعی، هنر، و علوم انسانی است. این بسته دارای سرویس‌های بسیار کارامدی از جمله Journal Citation Reports (JCR) است. 

JCR  ابزاری سیستماتیک برای ارزیابی ژورنال‌های پیشرو در جهان با اطلاعات آماری و کمی بر اساس داده های ارجاع ارائه می‌دهد. وب سایت JCR با گردآوری منابع ارجاع شده در مقالات به  برآورد نفوذ و تاثیر تحقیقات در سطوح ژورنال و مجموعه کمک می کند، و ارتباط بین ارجاع دهنده و ارجاع شده را نشان می‌دهد. شاخص ارزیابی این سرویس فاکتور تاثیر (impact factor) IF به میانگین میزان ارجاعات سال اخیر به آیتم‌های چاپ شده در یک ژورنال خاص در دو سال قبل اشاره دارد. برای مثال IF سال 2009 ژورنال Cell از رابطه زیر بدست می‌آید:

 

تعداد دفعاتی که مقالات چاپ شده  دررژورنال Cell در سالهای 2007 و 2008 در ژورنالهای نمایه شده در سال2009 ارجاع داده شده اند

     –––––––––-–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

تعداد مقالات قابل ارجاع چاپ شده در ژورنال Cell در سال 2007 و 2008.

دو نکته:

تنها مراجع مقالاتی که در Web of Science نمایه شده‌اند، در نظر گرفته می‌شوند.

مقالات قابل ارجاع تنها مقالات پژوهشی و review ها هستند. مقالات خبری و گزارش رویداد و ... محسوب نمی‌شوند

 

از مهمترین نقدهای وارده به این شاخص می‌توان به "محدود بودن به ژورنال های نمایه شده در Web of Science "، "گران بودن آبونه شدن در JCR"، "عدم لحاظ کیفیت ارجاع"، "شامل شدن ارجاع به خود" و "آنالیز تنها نشریات انگلیسی زبان" و ... اشاره کرد. در تفسیر IF به دو نکته باید توجه کرد:

 

  •  IFیک ژورنال لزوما بیانگر کیفیت و یا پذیرش یک مقاله خاص نیست، زیرا مقالات نسبتا کمی در یک ژورنال ارجاع بالایی دارند.
  • IF زمینه‌های علمی گوناگون نباید با هم قیاس شوند. مقالات در شاخه های علمی رو به گسترش بیشتر از زمینه های تحقیق معمول مانند ریاضی و نظری ارجاع داده می‌شود.

 

مقالات ISI

 

ISI چیست؟

 

ISI یا همان موسسه اطلاعات علمی  (Institute for Scientific Information) یکی از موسسات معتبر در عرصه جهانی می باشد و بدلیل دارا بودن استاندارهای بالای علمی و ارزیابی درحال حاضر درجایگاه نخست جهانی قرارگرفته است.

موسسه اطلاعات علمی (Information  Institute for Scientific )  بانک اطلاعاتISI  مرکزی درسال 1960 بوسیله یوگن گرفیلد تاسیس شد.این موسسه بعداً توسط آقای تامسون و هلت گیر خریداری شد و درحال حاضر بعنوان موسسه اطلاعات علمی تامسون شناخته می شود.این موسسه قسمتی از شرکت بیلیون دلاری آقای تامسون است.

آدرس فعلی این موسسه همانطور که درسایت تامسون آمده است

Thomson Scientific 3501 Market Street Philadelphia, PA 19104 USA

http://scientific.thomson.com.

 

 

مجلات وژورنالهای که خواستار گرفتن این استاندارد علمی هستند می بایست از نظر فاکتورهای سنجشی این موسسه مانند: -ضریب تاثیر یاIF  - شاخص فوریت(Immediacy Index) ونیمه عمر استناد مورد ارزیابی قرار می گیرند.

همچنین جهت ارتقاء اعضاء هیئت علمی ، دانشیاران وسایر پژوهشگران چاپ مقاله درISI بعنوان یک معیار جهت ارتقاء می باشد که درصورت نگاهی تک بعدی به این قضیه معیارمنصفانه ای نمی باشد 

شیوه انتخاب و ارزیابی درISI:

فرایند ارزیابی وانتخاب درISI فرایندی همه جانبه و کامل می باشد.مجلاتی که خواستار پیوستن به این استاندارد می باشند می بایست 3 شماره آخرین انتشارخود را به آدرس ذکرشده در بالا ارسال نمایند. توجه داشته باشید تنها ژورنالهائی می توانند خود را کاندید این استاندارد نمایند که به زبان بین المللی انتشار می یابند.

فرایند ارزیابی درISI بصورت مستمر می باشد بطوری که هردوهفته یکبار این عمل صورت می گیرد.

همه ساله حدود 2000 مجله و ژورنال جهت عضویت درISI کاندید می شوند که ازاین تعداد10-15 درصد از فیلترهای این موسسه می گذرند.

هر مجله علمی قبل از انتخاب شدن و فهرست شدن در ISIیکسری مراحل ارزیابی را پشت سرمی گذارد. ازجمله عوامل مورد ارزیابی عبارتند از:

1-    رعایت استانداردهای بانک اطلاعاتی ISI ،

2-     کمیته علمی منتخب مجله،وارزیابی اعضاء هیئت تحریریه

3-     تنوع بین المللی مقالات چاپ شده در آن،

4-     نشر به موقع مجله و جایگاه نشرآن می باشد.

سایر شاخصهای ارزیابی عبارتند از:

5-    شاخص فاکتور اثر  Impact Factor

6-    شاخص فوری       Immediacy Index

7-    نیمه عمر استناد  cited life- Half

 

لازم به ذکر است که هیچ یک از این عوامل به تنهایی مورد بررسی و ارزیابی قرار نمی گیرد بلکه با بررسی مجموع عوامل ٬ یک امتیاز کلی داده خواهد شد. از جمله مواردی که در ارزیابی مجله مورد توجه قرار دارد این است که عنوان مقالات، چکیده و کلمات کلیدی باید به زبان انگلیسی باشد همچنین توصیه می شود که منابع نیز به زبان انگلیسی نوشته شوند. اگر چه اطلاعات علمی مهم به تمامی زبانها به چاپ می رسد اما موارد ذکر شده باید به زبان انگلیسی باشد تا تحت داوری و ارزیابی ISI قرار گیرد زیرا ارزیابی کنندگان مجلات علمی در ISIنمی توانند عناوین و منابع بکاررفته در مقالات را به زبان انگلیسی ترجمه کنند. داوری علمی و تخصصی مقالات چاپ شده در مجله توسط داوران نام آشنای علمی مورد توجه ارزیابی کنندگان می باشد که گویای اعتبار و غنای علمی مجله است

ضریب تاثیر یا درجه تاثیر یا Impact factor چیست؟

ارزش یک مقاله بر مبنای میزان تاثیر آن بر مقالات بعدی تعیین می شود. براساس تحقیقات انجام شده ، مقالاتی که در حوزه خود موثرتر بوده اند به دفعات بیشتری مورد استناد قرار گرفته اند.
عامل تاثیر٬ حاصل نسبت تعداد استنادها به تعداد مقالات چاپ شده در 2سال قبل است که معرف این تاثیر است. در واقع عامل تاثیر ٬میزان مراجعه در سالهای بعد به مقاله را نشان می دهد.
 این عامل همه ساله توسط ISI برمبنای ارجاعات به هر یک از مجلات علمی آن محاسبه می شود و نتیجه در گزارشات ارجاع مجله یا  Journal Citation Reports یا به اختصار JCR ، منتشر   می شود. این ضریب، نه برای مقاله یا نویسنده، بلکه برای مجله محاسبه می شود. محاسبه برمبنای یک دوره سه ساله صورت می گیرد. فرضا اگر در سال ۸۴ جمعا ۴۰ ارجاع به یک مجله صورت گرفته باشد و در آن مجله در سال ۸۲ تعداد ۲۶ مقاله و در سال ۸۳ تعداد ۲۴ مقاله چاپ شده باشد، ضریب ارجاع آن مجله، از تقسیم ۴۰ بر ۵۰ به دست می آید که ۸/۰ است. یعنی به طور متوسط، هر مقاله آن نشریه ۸/۰ مرتبه مورد استناد مقالات دیگر قرار گرفته است. ضريب تاثير متوسط مجلات علمی هر رشته بر مبنای جدول popescu محاسبه می شود. اين جدول يكي از جامع ترين جداول موجود در زمينه شاخصهاي علم سنجي است که در آدرس www.geocities.com موجود است. و ضريب تاثير متوسط مجلات علمی هر رشته از آن استخراج می شود

 

از دیگر شاخصهای ارزیابی نشریات ٬"شاخص آنی" است. این شاخص چه تفاوتی با عامل تاثیر دارد؟

برای محاسبه شاخص آنی (Immediacy index) هر نشریه ، تعداد ارجاعات در هر سال ٬به تعداد مقالات چاپ شده در همان سال تقسیم می شود. در حالی که عامل تاثیر مراجعه در 2سال بعد را نشان می دهد.

شاخص آنی میزان مراجعه در همان سال چاپ مقاله را گزارش می کند که نشان دهنده آن است که مقاله خیلی سریع مورد توجه دیگر محققان قرار گرفته است.

لازم به ذکر است که ISI برای انتخاب نشریات شرایط زیادی دارد که نشریات کمی می توانند آن را احراز کنند و یکی از مهمترین شرایط، چاپ بموقع نشریات است در حالی که یکی از مشکلات اکثر نشریات کشور عدم موقع چاپ به موقع آنهاست.

یکی دیگر از شاخص های ارزیابی ٬ شاخص نیمه عمر استناد است:

- شاخص نیمه عمر استناد(Cited Half-Life):نیمه عمر ارجاعات یا نیمه عمر استناد، تعداد سال هایی است که از سال ارزیابی باید به عقب برگشت تا شاهد پنجاه درصد کل ارجاعات به مجله در سال مورد ارزیابی باشیم.

به عبارت دیگر، این شاخص مدت زمانی که نیمی از کل استنادات به آن مجله صورت پذیرفته باشد را نشان می دهد و در حقیقت سرعت کاهش میزان ارجاعات به مجله را بیان می کند.

در پایان هر سال، مجله های تحت پوشش فهرست نویسی ISI که در فهرست وبگاه علم (Web of Science=WOB) قرار گرفته اند، ارزیابی می شوند.

ارجاع به خود یا self citation چیست؟

وقتی بحث استناد به مقالات مطرح می شود این پرسش به وجود می آید که آیا دیگران به مقاله مراجعه کرده اند یا خود نویسنده مقاله به آن ارجاع داده است ؟

وقتی مقالات در بانک اطلاعاتی نمایه می شوند مراجع آن هم ثبت می شود.

اگر مراجع یک مقاله ، مقالات خود نویسنده باشد، استناد به خود کرده است. البته استناد به خود کم ارزش نیست اما در بررسی مراجعاتی که به یک مقاله می شود ارجاعات دیگران بیش از ارجاعات خود محقق اهمیت دارد.

 اگر منابع ذکر شده در مقاله، پژوهش نویسندگان خود مقاله باشد، این کار از ارزش مقاله می کاهد زیرا جنبه بین المللی بودن آن را ضعیف می کند. درجه ارجاع به خود مجلات ISI معمولا کمتر از ۲۰٪ است.

در بین فاکتورهای بالا، فاکتور تأثیر، کاربردی ترین شاخص می باشد و امروزه به طور گسترده ای در درجه بندی و ارزیابی مجله های مورد استفاده قرار می گیرد. این فاکتور در حقیقت توانایی مجله و هیأت تحریریه آن را در جذب بهترین مقاله ها نشان می دهد.

هر مجله علمی قبل از انتخاب شدن و فهرست شدن در ISI یکسری مراحل ارزیابی را پشت سر می گذارند.

از جمله عوامل مورد ارزیابی و رعایت استانداردهای بانک اطلاعاتیISI، کمیته علمی منتخب مجله، تنوع بین المللی مقاله های چاپ شده درآن، نشر به موقع مجله و جایگاه نشر آن می باشد.

لازم به ذکر است که هیچ یک از این عوامل به تنهایی مورد بررسی و ارزیابی قرار نمی گیرد، بلکه با بررسی مجموع عوامل، یک امتیاز کلی داده خواهد شد.
بهترین معیارهای ISIبرای نمایه کردن مجله ها چیست؟

در سایتISI چهار مورد به عنوان ملاک های اصلی نمایه شدن مجله آمده است که عبارتند از:
1- زمان بندی نشر، تعریف شده باشد یعنی معلوم باشد که فصلنامه است، ماهنامه است یا... و در موعد معین هم آماده شود.

2- فرآیند داوری برای مجله تعریف شده باشد.

3- قواعد نشر بین المللی را رعایت کند. برای مثال، عنوان مجله گویای محتوای آن باشد.

4- مقاله به هر زبانی که باشد مهم نیست ولی چند مورد در آن باید به زبان انگلیسی باشد که عبارتند از: اسامی نویسندگان، عنوان، چکیده و کلمات کلیدی و حتی الامکان منابع و مآخذ هم انگلیسی باشد.

موارد فرعی هم وجود دارد که شامل این موارد است:

1- مجله باید حوزه بین المللی داشته باشد و به یک حوزه جغرافیایی خاص تعلق نداشته باشد.

2- در حوزه آن مجله، ترجیحاً مجله مشابه نباشد یا اگر هست آن مجله معیار برتری نسبت به آنها داشته باشد.

3- افراد به وجود آورنده آن حتی الامکان افراد شناخته شده ای باشند.

4- افراد به وجود آورنده، توزیع جغرافیایی مناسبی داشته باشند مثلاً همه ایرانی نباشند.

البته موارد فرعی، نمره اضافه دارد و در قبولی یا رد مجله از طرفISI نقش بازی نمی کند.


 

ISI بودن یک مجله را چگونه تعیین کنیم؟

بهترین راه، مراجعه به سایت هایی نظیر تامسون است. زیرا همچنان که گفته شد، هم تعداد مجلات زیاد است و هم ISI محسوب شدن یک مجله ممکن است همیشگی نباشد.

در پایان به بعضی از ایرادات این موسسه و این نوع ارزیابی اشاره میشود:

کم توجهی این موسسه به حوزه علوم انسانی باعث انتقادات شدیدی علیه آن شده بود بطوری که درسالهای آغازین چیزی درحدود 5% کل مقالات و ژورنالهای پذیرفته شده درحوزه علوم انسانی و مدیریتی بود که با اتخاذ سیاست های تمایززدائی درحال حاضر و پس از گذشت چندین دهه از عمراین انستیتو شمار مجلات و مقالات علوم انسانی درحدود 12 تا15 درصد از کل مقالات می باشد.

انتقادات زیادی دررابطه به شاخص قراردادن ISI بعنوان تنها معیار ارزیابی سطح علمی اساتید و هیئت علمی دانشگاه وسایر مراکز پژوهشی و دانشجویان تحصیلات عالیه وجود دارد که دور از واقعیت هم نمی باشد چون متاسفانه درحال حاضر بعضی از مجلات عضوISI هم ازنظرعلمی درسطح بسیاربالائی نمی باشند و هم چاپ مقالات دراین ژورنالها از طریق واسطه ها و موسسات دلالی تاحدودی امکان پذیراست.